دولت - بايد او را همروزگار هيكسوسيان دانست . « 1 » 9 . اين ديدگاه پيش گفتهء ما كه قرآن كريم با پافشارى ، فرمانرواى مصرى هم روزگار يوسف را « پادشاه » ( ملك ) مىخواند « 2 » اما فرمانرواى مصرى هم روزگار با موسى را فرعون مىنامد ، « 3 » و عنوان فرعون ، تنها از روزگار تحوتمس سوم « 4 » و با تأكيد بيشتر ، از روزگار « اخناتون » « 5 » به اين سوست كه بر پادشاهان مصر گفته مىشده است و اين ، خود نشان مىدهد كه روزگار يوسف بايد پيش از روزگار خاندان هيجدهم - كه واژهء فرعون در روزگارشان به كار مىرفته است « 6 » - بوده باشد ؛ يعنى در روزگار هيكسوسيان . 10 . از تورات برمىآيد كه كاخ پادشاه مصر از سرزمين « جوشن » دور نبوده و اين خود نشان مىدهد كه پاى تخت مصر در آن روزگار در منطقهء « دلتا » بوده است . و اين با روزگار هيكسوسيان هماهنگ است : زيرا پاى تخت آنان « اواريس » ( - حت و عرت - صان الحجر كنونى ) است و آن نيز در منطقهء دلتا جاى دارد . نيز به گفتهء تورات ، دوران ماندگارى اسرائيليان در مصر 430 سال بوده است . « 7 » و از آنجا كه بيرون رفتن آنان از مصر پس از 1300 پيش از ميلاد بوده است ، چيزى كه از اين پس آن را برخواهيم رسيد . روزگار يوسف را به حوالى سال 1700 پيش از ميلاد مىرساند و اين تاريخى است كه با روزگار حكومت هيكسوسيان به خوبى همخوانى دارد . « 8 » همين ديدگاه را مىتوان به شيوهء ديگرى نيز از اشارهء سفر پيدايش كه « كاخ پادشاه مصر در « جوشن » است » به دست آورد ، زيرا پايتخت مصر تنها دو بار در دلتاى شرقى بوده است : يك بار شهر « اواريس » در روزگار هيكسوسيان و دوم‌بار شهر « بىرامسس » در روزگار رامسس‌ها ، و از آنجا كه روزگار يوسف را به هيچ روى نمىتوان با روزگار رامسس‌ها يكى

--> ( 1 ) . G . Roux , op - cit , p . 242 . ( 2 ) . سورهء يوسف ، آيات 43 ، 50 ، 54 . ( 3 ) . سوره‌هاى : اعراف ، آيه‌هاى 103 ، 104 ، 109 ، 112 ، 123 ، 127 ؛ يونس ، آيه‌هاى 75 ، 76 ، 83 ، 88 ، 90 ، هود ، آيهء 97 ، اسراء ، آيه‌هاى 101 ، 102 ، طه ، آيه‌هاى 24 ، 43 ، 60 ، 78 ، 79 ؛ مؤمنون ، آيهء 46 و . . . . ( 4 ) . A . Gardiner , op - cit , p . 52 . ( 5 ) . A . Gardiner , Egyptian grammer ، 1966 ، p . 75 . ( 6 ) . J . A . Wilson , the cuture of ancient Egypt , chicago ، 1963 ، p . 102 . نيز بنگريد به : عبد العزيز صالح ، حضارة مصر القديمة و آثارها ، قاهره ، 1962 م ، 1 / 30 - 31 . ( 7 ) . سفر خروج ، 12 : 40 . ( 8 ) . The Wesminester Historical Atlas to the Bible , p . 28 .